Kodeks spółek handlowy w ostatnich latach został dotknięty kilkoma znaczącymi zmianami, skutkującymi chociażby wprowadzeniem do polskiego systemu prawnego prostej spółki akcyjnej. W ramach nowelizacji, która weszła w życie we wrześniu 2023 roku, doczekaliśmy się istotnej zmiany w przepisach dotyczących transformacji spółek, mianowicie wprowadzono nowy typ podziału – podział przez wyodrębnienie.
Podział przez wyodrębnienie jest odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku, ale także jest elementem implementacji przepisów unijnych, mających za zadanie pełniejszą realizację traktatowej swobody przedsiębiorczości poprzez transformacje spółek prawa handlowego. Aby jednak osiągnąć ten cel na płaszczyźnie wspólnotowej, niezbędne było też umożliwienie podmiotom polskim dokonywania tego zabiegu w warunkach krajowych. Podział przez wyodrębnienie ma szansę dzięki temu stać się atrakcyjną opcją dla spółek poszukujących możliwości odrębnego prowadzenia części działalności.
Podobne, a znacząco inne
Podział przez wyodrębnienie to w gruncie rzeczy zmodyfikowana forma znanej i ugruntowanej w przepisach instytucji podziału przez wydzielenie, która w praktyce była dotychczas bardzo szeroko stosowana. Nowa forma transformacji spółki ma jednak kilka znaczących walorów, które w moim odczuciu mogą sprawić, że jej popularność może przewyższyć dotychczasowe rozwiązania.
Warto zauważyć, że podobnie jak w przypadku podziału przez wydzielenie, podział przez wyodrębnienie w swojej istocie ma na celu „odseparowanie” części działalności do osobnej spółki. W ten sposób można chociażby oddelegować spółkę przejmującą do przedsięwzięć bardziej ryzykownych, a które w ten sposób nie zagrożą ustabilizowanej pozycji spółki dzielonej. Co istotne, spółka wyodrębniona może być albo spółką już istniejącą, albo zupełnie nową, zawiązaną na potrzeby podziału.
Kluczowej różnicy pomiędzy omawianymi podziałami doszukać można się w roli samych wspólników w procesie transformacji. W przypadku wydzielenia wspólnicy spółki dzielonej stają się również wspólnikami spółki przejmującej. Dzieje się tak, gdyż ideą stojącą za wydzieleniem jest przeniesienie części majątku spółki dzielonej na spółkę przejmującą za udziały lub akcje, które obejmują wspólnicy. Zmienia się więc płaszczyzna praw wspólników, tworząc jednocześnie horyzontalną strukturę zależności pomiędzy spółkami.
Podział przez wyodrębnienie natomiast omija w tym procesie rolę wspólników, którzy nie stają się bezpośrednimi stronami transakcji. Ekwiwalent w postaci praw udziałowych/akcyjnych za majątek jest bowiem obejmowany przez samą spółkę dzieloną. Tym samym zależność pomiędzy spółkami jest w ramach struktury wertykalnej, gdzie spółka przejmująca staje się spółką zależną wobec spółki dzielonej. Taka struktura może być później rozbudowywana o kolejne szczeble, prowadząc do powstania złożonych spółek holdingowych.
Łatwiej, skuteczniej i bezpieczniej niż aport przedsiębiorstwa
Wobec braku podziału przez wyodrębnienie w dotychczasowym stanie prawnym, wielu przedsiębiorców w celu uzyskania podobnych efektów sięgało po aport przedsiębiorstwa lub aport zorganizowanej części przedsiębiorstwa do nowej lub istniejącej spółki. Nie było to idealne rozwiązanie, gdyż aport przedsiębiorstwa zapewniał realizację tylko celu w postaci oczekiwanej struktury kapitałowej, lecz nie gwarantował (i nadal nie gwarantuje) przejścia wszystkich praw i obowiązków związanych z prowadzonym przedsiębiorstwem lub jego zorganizowaną częścią. Podział przez wyodrębnienie wychodzi naprzeciw problemom, jakie wiązały się z tymi przesunięciami.
Przede wszystkim podział przez wyodrębnienie zapewnia sukcesję uniwersalną przy procesie transformacji na takich zasadach, jak działo się to dotychczas w przypadku innych form podziału. W praktyce aport wniesiony do nowo powstałej spółki mógł obejmować zaledwie aktywa w ramach sukcesji singularnej, a zobowiązania spółki jako nieposiadające zdolności aportowej, musiały być przenoszone w odrębnych transakcjach, co prowadziło do konieczności uzyskania zgody wierzyciela oraz negatywnych skutków podatkowych.
Podział przez wyodrębnienie natomiast przenosi na spółkę przejmującą ogół praw i obowiązków w dniu wyodrębnienia, zgodnie z planem podziału. Odpada więc także ryzyko, z jakim musieli mierzyć się przedsiębiorcy, czyli problemami dotyczącymi przenoszenia w ramach aportu takich składników jak zezwolenia czy koncesje.
Nowe możliwości zastosowania podziału przez wyodrębnienie
Następstwa podziału przez wyodrębnienie mogą sięgać jednak dalej. Narzędzie to może być również instrumentem polityki Prezesa UOKiK, który w ramach kontroli koncentracji ma kompetencje do warunkowania fuzji od np. wyzbycia się kontroli nad przedsiębiorcą lub zbycia majątku. Podział przez wyodrębnienie uelastycznia więc możliwości w zakresie zapobiegania praktykom antykonkurencyjnym.
Jeśli chodzi o zagrożenia i ryzyka, jakie może nieść ze sobą podział przez wyodrębnienie, w głowie rodzi się oczywiście wątpliwość co do interesów i roszczeń wierzycieli. Jednak, podobnie jak w przypadku innych podziałów znanych z Kodeksu spółek handlowych, mamy do czynienia z solidarną odpowiedzialnością spółki dzielonej i przejmującej za zobowiązania powstałe przed dniem podziału. Do tego zawsze pomocniczo posłużyć można się instytucją skargi pauliańskiej. Moim zdaniem więc nie ma tutaj sensu bicie na alarm – interesy wierzycieli nie powinny być zagrożone w większym stopniu, niż przy innych podziałach.
Jeśli chodzi z kolei o ewentualne pokrzywdzenia innych wspólników, to procedura podziału przez wyodrębnienie przewiduje analogiczną ochronę co w przypadku innych podziałów. Wyraża się chociażby poprzez prawo udziału w zgromadzeniu czy prawo głosowania nad planem podziału. Nie wydaje się również, by uproszczenia przewidziane w procesie podziału przez wyodrębnienie (tj. brak badania planu podziału przez biegłego) miały ochronę tę w jakikolwiek sposób zaburzyć.
Podział przez wyodrębnienie jawi się więc jako rozwiązanie, które może odegrać bardzo istotną rolę w procesach budowy transformacyjnych spółek, w tym kształtowania grup spółek (holdingów). Jako łatwy sposób na sukcesję pomiędzy spółkami, eliminujący niedogodności związane z transakcjami aportowymi oraz umożliwiający budowanie rozbudowanych struktur pomiędzy spółkami zależnymi, podział przez wyodrębnienie wraz z wprowadzaną również niedawno regulacją dotyczącą prawa holdingowego może naszym zdaniem okazać się jedną z najistotniejszych nowelizacji KSH od czasu jego wprowadzenia.
Jeśli potrzebują Państwo pomocy i rozważają Państwo skorzystanie z dobrodziejstwem podziału przez wyodrębnienie, specjaliści z KMB Partners służą wsparciem w doradzeniu oraz przeprowadzeniu transformacji Państwa spółki.
Autor: Wiktor Kępiński
Kontakt do specjalisty: