Sprawy dotyczące kredytów hipotecznych powiązanych z walutami obcymi, głównie frankiem szwajcarskim, stały się stałym elementem spraw sądowych w Polsce. Popularność tzw. „kredytów frankowych” sprzed kilkunastu lat oraz problemy wynikające ze zmian kursu walut sprawiły, że te kwestie często trafiają do sądów. Kiedyś kurs franka spadał, co zachęcało do zaciągania kredytów, ale po 2008 roku wzrósł, co spowodowało, że kredytobiorcy musieli spłacać znacznie wyższe kwoty niż zakładali. Prowadziło to do uzasadnionego niezadowolenia i licznych spraw sądowych.
Uchwała porządkująca rozbieżności
Długie rozważania sądów nad problemami związanymi z kredytami walutowymi zakończyły się uchwałą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 roku (sygn. akt: III CZP 25/22). Uchwała ta była odpowiedzią na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z 2021 roku, mający na celu zapewnienie jednolitości orzecznictwa w sprawach kredytów walutowych.
W uchwale Sąd Najwyższy określił, że:
- Jeśli umowa kredytu walutowego zawiera niedozwolone postanowienia dotyczące kursu waluty, nie można ich zastąpić innym sposobem określenia kursu wynikającym z prawa lub zwyczajów.
- Gdy nie da się ustalić wiążącego kursu waluty, cała umowa przestaje obowiązywać.
- Jeżeli umowa jest nieważna, bank i kredytobiorca mają prawo do zwrotu nienależnych świadczeń.
- Przedawnienie roszczeń banku zaczyna się od dnia, w którym kredytobiorca zakwestionował umowę.
- Strony nie mogą żądać odsetek lub innego wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych od momentu spełnienia nienależnego świadczenia do chwili zwrotu.
Charakter aktu stosowania prawa
Uchwała Sądu Najwyższego ma na celu uporządkowanie interpretacji przepisów prawa w sprawach frankowych. Jasno określa sankcje za niedozwolone postanowienia umów kredytowych oraz zasady przedawnienia roszczeń. Chociaż formalnie wiąże ona tylko Sąd Najwyższy i sądy powszechne, to w praktyce wpływa na ich orzecznictwo, aby uniknąć uchylania wyroków na skutek zaskarżeń.
Przewidywane następstwa uchwały
Uchwała przyspieszy postępowania sądowe oraz zwiększy liczbę nowych pozwów związanych z kredytami walutowymi. Może to jednak prowadzić do przeciążenia sądów. Banki będą musiały zabezpieczać środki na ewentualne zwroty świadczeń, co może skutkować wzrostem liczby ugód zawieranych z kredytobiorcami. Choć uchwała jest korzystna dla kredytobiorców, nie wiadomo jeszcze, jak wpłynie na stabilność rynku finansowego. Stabilność rynku nie jest jednak brana pod uwagę przy ocenie zgodności z prawem umów kredytowych.